रत्न ‘शनि’ (शनि) ग्रहको प्रतिनिधित्व गर्ने अत्यन्तै तीखो र शक्तिशाली मणि हो जसलाई वैदिक ज्योतिषमा कर्मको हितकर्ता, न्यायको प्रतीक र धैर्यताको कारक मानिन्छ। कुण्डलीमा शनि ग्रह कमजोर वा पीडित हुँदा उत्पन्न हुने आलस्य, बाधा, कठिनाइ र संघर्ष जस्ता नकारात्मक प्रभावहरू हटाएर शुभ फल प्राप्त गर्न नीलम धारण गरिन्छ। यो मणि धारण गर्नाले व्यक्तिलाई अनुशासन, मेहनत गर्ने क्षमता, एकाग्रता, दूरदर्शिता र अचानक धन र सफलता प्राप्त हुने ज्योतिषशास्त्रको विश्वास छ । यसले तुरुन्तै शुभ वा अशुभ फल दिने भएकाले (केही घण्टा वा दिनभित्र) नीलम लगाउनुअघि धेरै कुरा सोचेर, परीक्षण (टेस्ट रन) गरी उचित परामर्श लिएर लगाउनु पर्छ। नीलम सामान्यतया चाँदी, प्लेटिनम वा पञ्चधातुको औंठीमा लगाइन्छ र शनिबार साँझ वा सम्भव भएमा सूर्योदयमा शनि शनैश्चराय नमःको बीज मन्त्रको कम्तीमा १०८ जप गरेपछि दाहिने हातको बीचको औंलामा लगाइनुपर्छ।

रत्न प्रायः राशि चक्र, जन्म तालिका र वर्तमान दास अनुसार लगाइन्छ। तर, सामान्य राशिफल मात्र नभई एकपटक ज्योतिषीसँग परामर्श लिनु राम्रो हुन्छ र जन्मपत्रिका अनुसार जन्म कुंडली लिनु राम्रो हुन्छ । शनिको करक्त, स्थिति र पक्ष वा अन्य ग्रहहरू (जस्तै सादेसती, अधैया वा सूर्य-शनि दुश्मनी) लाई विचार नगरी मणि धारण गर्दा प्रतिकूल वा विनाशकारी प्रभाव हुन सक्छ। साथै, रुबी, मुगा वा पुष्पराजजस्ता शनिको विरोधी रत्नसँग नीलमको प्रयोग निषेधित मानिने भएकाले असल ज्योतिषीसँग परामर्श गरी कति तौल, कसरी लगाउने र कहिले लगाउने भन्ने थाहा पाएपछि मात्र यो मणि धारण गर्नु बढी प्रभावकारी र फलदायी हुनेछ।